Birleşik Arap Emirlikleri'nin en kalabalık nüfusuna sahip emirliği olan Dubai son yıllarda pek çok seyahatsever için bir cazibe merkezi haline gelmiş durumda. Bunda bünyesinde barındırdığı "en"lerin yanısıra ucuz alışveriş ve soğuk kış aylarında sunduğu sıcak alternatiflerin etkisi büyük. Her ne kadar yaşayanların yaklaşık %85'i yabancı kökenli olsa da burası bir Ortadoğu şehri ve Dubai hakkında bilmediğimiz bazı detaylar var. Bu detayları, Dubai gezisi planlayanlar için bildiğim kadarıyla kısaca anlatmak istedim.

BU YAZILAR DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR:

Birleşik Arap Emirlikleri'ni Tanıyalım

İsminden de anlaşılacağı üzere Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), 7 ayrı emirlikten oluşan ve monarşi ile yönetilen bir Körfez ülkesi. Peki, Körfez ülkesi ne demek? Sadece bizdeki adıyla Basra Körfezi, Arapların kabul ettiği ve ettirmeye çalıştığı adıyla Arabian Gulf, tüm dünyada bilinen adıyla ise Persian Gulf etrafında bulunan 6 ülke (Suudi Arabistan, Katar, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Umman) 1981 senesinde ekonomik, sosyal ve politik çıkarlarını gözetmek için Avrupa Birliği benzeri bir oluşuma gidiyor ve Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) adı altında örgütleniyor. O nedenle bu 6 ülke "Körfez ülkesi" olarak adlandırılıyor. Kabaca bahsetmeden edemedim; bir süredir politik anlaşmazlıklardan ötürü GCC Katar'ı dışladı ve ülkeye ambargo uyguluyor. Katar ile olan tüm sınırlar kapalı. Umman ve Kuveyt dışındaki uçuşlar durduruldu. Bu bölgeye toplu bir seyahat planı düşünüyorsanız güncel durumu sürekli kontrol etmenizde fayda var.

Gelelim emirlik detaylarına...Petrolün keşfinden sonra, bölgedeki hakim güç olan İngiltere çekilme kararı alınca farklı emirlikler güçlerini birleştirip tek bir bağımsız devlet kurma girişiminde bulunuyor. Hatta o zaman işin içinde Bahreyn ve Katar da var fakat yine politik çıkarlar doğrultusunda ikisi de birleşmeye olumsuz bakıp ayrı ayrı bağımsızlığını ilan ediyor. Geriye kalan 6 emirlik (Dubai, Abu Dhabi», Acmen, Fuceyra, Şarika, Ummu El Gayevin) 1971 senesinde federal bir devlet yapısı altında birleşip Birleşik Arap Emirlikleri adı altında resmi olarak kurulmuş oluyor; bir sene sonra Re'sü El Hayme de aralarına katıldığı için günümüzde 7 emirlik olarak bilinir. Peki, federal yapı ne demek? Her emirliğin yöneticisi (emiri, hükümdarı) ve kanunları farklı demek. Dubai'de alkolün dibine vurup cıbıl cıbıl gezebiliyorken Şarika'da bunları yapamazsınız demek.

1964 yılında Dubai

Dubai'de Petrol Öncesi ve Sonrası

BAE, petrol zengini ülkelerden birisi ancak petrolün keşfi çok da eski değil; 1960'larda Abu Dhabi»'de bulunduktan sonra sırasıyla diğer emirliklerde de petrol çıkarılıyor. Bu sırada bölgede ne bir okul, ne de bir hastane var. O zamanın Abu Dhabi emiri ve aynı zamanda BAE'nin kurucusu Sheikh Zayed bin Sultan Al Nahyan, bölgenin kalkınması için çalışmalara başlıyor ve ülkenin günümüzdeki halinin temelleri atılıyor.

Dubai'de petrolün keşfi 1966, ihracatı ise 1969...Şehir,  bu esnada tanınmayacak halde... 20. yüzyılın başlarına kadar temel geçim kaynağı inci avcılığı olan bu sahil yerleşimi, bölgede balıkçılık ve deniz ticaretinin merkezi konumunda. Fakat 1929'daki Büyük Buhran ve en önemlisi Japonların geliştirdiği inci üretim çiftlikleri sebebiyle ekonomik olarak ciddi bir darbe alıyor. Hurma ticareti ile ayakta durmaya çalışırken Alaaddin'in sihirli lambasına dokunmuş gibi bölgenin çehresi değişiyor.

Petrol ile birlikte dünya ekonomisinde söz sahibi olan, yabancılar tarafından en çok tercih edilen iş merkezi haline gelen Dubai ekonomisinde petrolün yeri günümüzde %5 civarı, yani artık petrolle geçimini sağlayan bir emirlik değil. Turizm, finans ve gayrimenkul önemli bir yere sahip. Bunun yanı sıra, Avrupa ve Asya arasındaki stratejik konumu sebebiyle hem turistik hem de ticari anlamda Ortadoğu'nun en önemli aktarma merkezi.

Dubai'de Sık Sık Göreceğiniz Portreler

Emirati Kimdir, Nedir?

Dubai hakkında yazarken Emiratileri es geçmek olmaz. Birleşik Arap Emirlikleri'nde yaşayan yerli halka Emirati deniyor. Bu topluluk da diğer Körfez ülkelerindekiler gibi Bedevi kökenli ve hepsi İslam örfünü yaşam biçimi olarak benimseyen Araplar. Fakat kullandıkları Arapça, yemekler, danslar ve hatta kıyafetlerdeki nüanslarla diğer ülkelerdeki Araplardan ayrılıyorlar. Emiratiler yukarıda da bahsettiğim gibi geçmişinde inci avcılığı, kuru balık ve hurma ticareti ile geçinen bir halk. Günümüzde ise yaşadıkları coğrafyanın nimetlerinden faydalanmakla meşguller. Çoğu, BAE'nin kurucusu Sheikh Zayed'e sonsuz bir saygı duyuyor. Yine tüm bölgede yaygın olarak görülen yırtıcı kuş yetiştirme Emiratilerde de yaygın. Bu nedenle doğan kuşu onlar için oldukça önemlidir ve sembol niteliğindedir. Hatta Abu Dhabi'de Doğan hastanesi bile mevcut.

Emirati Kıyafetleri

Dubai gezisi sırasında karşılaşacağınız bir Arap'ın kıyafetine bakmak Emirati olup olmadığını anlamanıza yardımcı olabilir. Aksi halde başka ülkeden gelen insanları yerlisi zannetme ihtimaliniz çok yüksek. Kadınlarda bunu anlamak biraz zor olsa da erkek kıyafetlerindeki farkları kolayca yakalayabilirsiniz. Aşağıda, çizimlerle birlikte anlatmaya çalıştım. (Soldaki illustrasyonlar Brownbook Dergisi'nden alıntıdır.)

* Erkek

dubai hakkında

Kandura: Erkeklerin üzerine giydiği bütün vücudu kapatan, boyundan ayak bileklerine kadar uzanan elbiseleri. Diğer Arap ülkelerinde de giyilen bu uzun entariye gandora, thobe gibi farklı isimler verilebilir. Kandura'nın altına, aynı kumaştan uzun geniş bir pantolon da giyilir. Eskiden burada yaşayan insanların durumu türlü türlü elbise edinmeye elverişli olmadığı için çölde dört mevsim giymeye uygun tek bir elbiseleri olurmuş. Günümüzde ise tamamen kültüre sahip çıkma ve Arap modasına uyma amaçlı giyiliyor. Emiratilerin giydiği kandura'yı diğer Körfez ülkelerindekilerden ayıran en büyük özellik ise yakalarının olmaması ve boyundan aşağı doğru sarkan tarbousha'sı.

Tarbousha: Kandura'nın boyun kısmından göbeğe doğru sarkan beyaz bir parça. Ortasında örgü gibi gelip ucu püskül şeklinde bitiyor. Dediklerine göre; eskiden denize avlanmaya giden Emiratiler uzun süre evlerinden ayrı kalırmış. Yola çıkan erkek bu püskülü eşinin kullandığı kokuya batırırmış ki özledikçe koklayıp hasret gidersin.

Ghutrah: Ghutra, keffiye, shemagh gibi binbir türlü ismi bulunan baş üzerine geçirilen örtü. Önce kafanın üstüne el örgüsü - bizde camiye gidenlerde de görebilirsiniz- bir takke geçiriliyor. Onun üstüne de Emiratiler tarafından genellikle beyaz kullanılan ghutrah atılıyor. Mavi veya kırmızı olanlar daha çok Suudiler ve Ürdünlüler tarafından tercih ediliyormuş. Ayrıca eskiden polis, asker gibi resmi bir görevde çalışanlar da kırmızı takarmış. Üstteki çizimlerde görebileceğiniz gibi ülkelere göre bağlama şekilleri de birbirinden ayrılıyor. Asıl amacı gerekli durumlarda ağzı, burnu kapatıp çöl tozundan korunmak.

Agal: Çoğu Körfez ülkesinde kullanılan agal açıldığı zaman 8 harfini oluşturan üst üste binmiş yuvarlak bir parça. Bedevi kültüründen geliyor. Eskiden her Bedevi'nin devesi olurmuş. Bir yerden bir yere göç ederken çölün ortasında mola verdiklerinde develerini bağlayacak bir şey olmadığı için kafalarındaki agal'ı develerin ayağına geçirirlermiş. Bu şekilde onlar dinlenirken develer uzaklaşıp kaybolmazmış.

Na-aal: Ayaklarına giydikleri deri terlikler. Geçmişi ile ilgili pek bir şey bulamadım ancak günümüzde çoğu Arap erkeğin ayağında görmeniz mümkün.

* Kadın

Kadın kıyafetlerinde bölgesel ayrım erkeklerdeki kadar belirgin değil. O nedenle aşağıda gösterdiklerimi Emiratilere özel olarak düşünmeyin. Hepsi Arap Yarımadası'nda göreceğiniz kadın örtünme biçimleri.

dubai hakkında

Abaya: Emirati kadınında göreceğiniz ana elbise. Günümüzde, normal kıyafetlerin üstünü kapamak için giyilen ince bir tunik gibi düşünebilirsiniz. Uzun kollu ve önü açık olur, boyundan ayak tabanına kadar tüm vücudu kapatır.

Shayla: Emirati kadınlarında yaygın kullanılan baş örtüsü. Daha gevşek bir bağlama biçimi vardır. Yukarıdaki görselde sağda ayakta dikilen kadının başındaki de shalya'dır.  Kumaş yapısı olarak ince olduğu için yüzlerini bununla kapattıkları zaman önlerini görebilirler.

Emirati Burkası: Burka diye bildiğimiz aslında Afgan usülüdür ve kadının yüzünü tamamen kapatan bir örtünme şeklidir. Ancak Umman ve İran'da da görülen Emirati burkası, yüzü H harfi şeklinde kapatan ayrı bir parçadır (Aşağıdaki fotoğrafta örneği mevcut.) Metalik görünümüne aldanmayın çünkü pamuklu bir kumaştan yapılır. Kadınlar bu burkayı nişanlandıktan sonra takar. Emirati burkası dini bir öğe değildir, kadınların çöl koşullarına adapte olması sonucu ortaya çıkan geleneksel bir aksesuardır.

Bu yazdıklarımı bir Emirati'nin ağzından dinlemek isterseniz Dubai'ye geldiğinizde Jumeriah Mosque'u ziyaret etmenizi öneririm. Ziyaret ile ilgili detaylar yakında Dubai Gezi Rehberi yazısında olacak.

Jumeirah Mosque içindeki rehber Emirati kıyafetlerini tanıtıyor.

Emirati Mutfağı

Uzun yıllar boyunca Asya ile etkileşim halinde olan ülkede özellikle Hindistan mutfağından esintiler çok. Diğer Körfez ülkelerinde gelenekselleşen yemekler burada da kendine yer bulmuş. Günümüzde yabancıların fazlalığı sebebiyle her mutfağı ülkede görmek mümkün, özellikle de Lübnan» restaurantları oldukça yaygın. Fakat bu restaurantların sunduğu yemekler Emirati geleneği değil. Humus, yaprak sarması, falafel, shawarma (bizim dürüm döner gibi) gibi örnekler bazı mekanlarda yerel yemek gibi sunulur ama aslında Doğu Akdeniz mutfağına aittir.

Peki, geleneksel Emirati mutfağında neler vardır? Körfez ülkelerinin olmazsa olmazı Arap kahvesi (gahwa) ve hurma ikilisi ile başlayalım. UNESCO'nun Somut Olmayan Kültür Mirası listesinde de bulunan Arap kahvesi mutlaka denemeniz gereken, içinde barındırdığı kakule ile birlikte nefis bir lezzet. Çok yüksek ihtimalle kaldığınız otelin lobisinde 7/24 ikram edildiğini göreceksiniz. Topluca pişirilip dallah adı verilen bir termosa koyulur ve ufak bardaklarda ikram edilir. İçine şeker koyulmaz çünkü usülü hurma ile birlikte tüketmektir.

Et ve tahıl ağırlıklı yemekler Emirati mutfağının vazgeçilmezidir. Türlü malzemelerle yapılan pilav türleri Arap Yarımadası'nda farklı isimlerle bilinir. Herhangi bir et çeşidi (tavuk, sığır veya karides) ile servis edilen macboos ise BAE'deki adıdır. İçindeki pilavı safran, kakule, tarçın, karanfil, nohut, kaju gibi çeşitli baharat ve kuruyemişle birlikte pişirilir. Denemek isterseniz yöresel restaurantlarda deve eti ile servis edilenini bulabilirsiniz ancak Emirati geleneğinde günlük hayatta deve eti ile yemek pek yaygın değildir. Deve, binek hayvanı olarak kullanıldığı için eti özel günler için saklanan bir hayvandır.

Deniz kenarındaki bir ülkenin sofrası balıksız değil elbette. Pilavla birlikte yenilen ızgara balık da geleneksel Emirati yemeklerdendir. Sultan İbrahim, hamour, hamra, sall, garfa en yaygın bilinen Körfez balıklarıdır. Kabuklu deniz ürünü yiyip yememek ise bağlı oldukları mezhebe göre değişiklik gösterir.

Genellikle hamur işi ve şerbet içeren tatlıları meşhurdur. Hurma şurubu, gül suyu, limon ve tarçın aroması çok kullanılır. En bilinen tatlısı bizim lokmaya benzeyen Luqaimat'tır. Mekanlarla ilgili daha detaylı bilgiyi Dubai'de Yeme İçme: Mekanlar ve Fiyatlar» yazısında bulabilirsiniz.

Dubai Hakkında Diğer Bilgiler

Dubai her ne kadar günümüzde Ortadoğu'nun en özgür yerleşim yerlerinden birisi olarak bilinse de, burada yaşayanların çok büyük bir kısmı yabancılardan oluşsa da hala belli başlı katı kurallara sahip. Günden güne geçerliliğini yitirmeye başlamış olanlar var; yani teknik olarak yasal değil ama pratikte sorun çıkmıyor. Yine de aklınızın bir köşesinde bulunması açısından paylaşmak istedim.

- Dubai gezisi esnasında sevgilinizle birlikteyseniz elele tutuşmanızda sakınca yok fakat uluorta öpüşme olayına hala sıcak bakılmıyormuş. AVM'de veya plajda içinizden gelen masum bir öpücüğün sonu "Halka açık alanda cinsel ilişkiye girmek" suçlamasıyla hapiste bitebilir. Dikkatli olmakta fayda var.

- Dubai'de alkol lisansı bulunan otellere bağlı bar veya restaurantlarda dilediğiniz kadar içki içebilirsiniz fakat umuma açık alanda bunu yapmanız kesinlikle yasak. Ayrıca araba kullananlar için alkol toleransı %0. Araba kullanma konusunda daha fazla bilgiyi Dubai'de Ulaşım: Toplu Taşıma Detayları ve Araba Kiralamak» yazısında bulabilirsiniz.

- BAE'de zina yapmak (bu kelimeden de nefret ederim) yasak fakat uygulamada artık esneklik var. Yine de rezervasyon yaptırdığınız otelden evlilik cüzdanı istenirse şaşırmayın çünkü yasalara göre evli olmayan kadın ve erkek aynı otel odasında kalamaz. Ayrıca Suudi Arabistan kadar katı olmasalar da eşcinsel olduğunuzu belli etmemeniz sizin yararınıza çünkü eşcinsellik de yasalara aykırı.

- Merkezi yerlerde kadınların giyimi ile ilgili en ufak bir problem yok. Elbette bu, şehrin her köşesinde dilediğiniz gibi giyinebileceğiniz anlamına gelmiyor. Merkezden uzaklaştıkça, lokallerin yoğunluklu olduğu bölgelere geldikçe kadınlar için "Kapalı elbiseler giyinin." uyarı tabelaları gözünüze çarpabilir.

- Emiratiler gizliliğe önem veren bir halk. O nedenle izinsiz fotoğraf çekilmesinden pek hoşlanmıyorlarmış. Fotoğraf çekilen bir ortamda kadınların arkalarını döndüğüne veya yüzlerini sakladığına denk gelebilirsiniz. Dubai gezisi sırasında merkezi ve turistik yerlerde istediğiniz gibi fotoğraf çekmenizde hiçbir sakınca yok ancak varsa Emiratileri kadrajın dışında tutmaya özen gösterin veya kendilerinden izin isteyin.

- Birleşik Arap Emirlikleri'nde 2018 başında Skype, Whatsapp aramaları, FaceTime vb. online arama yapan (VoIP) uygulamalar yasaklandı. Siz bu yazıyı okurken belki yasak kalkmış olur. Fakat sorun yok, VPN yükleyerek bunları kullanabilirsiniz. Neyse ki hepimiz VPN'in ne olduğunu biliyoruz.

"Gitmeden Önce Dubai Hakkında Bilinmesi Gerekenler" yazısı hoşunuza gittiyse Dubai ile ilgili yazıları okumak için tıklayın.  Diğer yazılardan güncel olarak haberdar olmak için sayfanın altında bulunan formu doldurarak e-posta grubuna abone olabilir veya sosyal medya hesaplarımı takip edebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir